بهرام سبحانی، رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در همایش «صنعت فولاد و سنگ آهن در دوران تحول» با تأکید بر موضوع انرژی، بیان کرد: در صنعت فولاد، بنچمارکهایی برای مصرف انرژی در کشورهای مختلف از جمله ژاپن، آمریکا و کره جنوبی وجود دارد و فولادسازان بزرگ و استاندارد ایران همچون فولاد مبارکه و فولاد خراسان، در مقایسه با این استانداردها وضعیت مناسبی دارند.
او ادامه داد: به دلیل عدم وجود زغال سنگ مرغوب ککشو، ایران نمیتواند مانند بسیاری از کشورهای دیگر بهطور گسترده از کوره بلند استفاده کند. در حال حاضر، واحدهایی مانند ذوب آهن اصفهان و فولاد زرند که از کوره بلند استفاده میکنند، به دلیل کمبود کک مرغوب با چالشهایی مواجه هستند.
رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران افزود: به همین دلیل، کشور به سمت استفاده از گاز و روش احیای مستقیم حرکت کرده است. در مقطعی، وزارت نفت اعلام کرده بود که گاز مازاد دارد و به جای صادرات خام آن، میتوان با ایجاد صنایع انرژیبر، گاز را به محصول با ارزش افزوده تبدیل کرد. به گفته سبحانی، توسعه واحدهای احیای مستقیم نیز در همین راستا انجام شده است.
سبحانی با اشاره به جایگاه ایران در تولید فولاد گفت: ایران با تولید ۳۲ میلیون تن فولاد در رتبه دهم جهان قرار دارد. برزیل با ۳۳.۴ میلیون تن، آلمان با ۳۴.۱ میلیون تن و ترکیه با ۳۸ میلیون تن در رتبههای بالاتر قرار دارند. او تأکید کرد: ایران از مزیتهای مهمی برای تولید فولاد برخوردار است. کشور دارای سنگ آهن است، در حالی که بسیاری از فولادسازان جهان سنگ آهن مورد نیاز خود را از فاصلههای دور و کشورهایی مانند استرالیا و برزیل وارد میکنند. انرژی و نیروی کار نیز از دیگر مزیتهای ایران در این صنعت به شمار میروند.
رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران افزود: صنعت فولاد، از سنگ آهن تا محصول نهایی، حدود ۵ درصد تولید ناخالص داخلی کشور را به خود اختصاص میدهد و در زنجیره فولاد نیز حدود ۸ درصد از کل نیروی شاغل کشور مشغول به کار هستند. به گفته سبحانی، فولاد پس از پتروشیمی، یکی از مهمترین بخشهای صادرات غیرنفتی کشور است و حدود ۱۵ درصد ارزش صادرات غیرنفتی از زنجیره فولاد تأمین میشود. او گفت: اگر مسأله انرژی در کشور حل شود، ظرفیت ارزآوری صنعت فولاد میتواند از ۲۰ میلیارد دلار در سال نیز فراتر رود.
سبحانی با اشاره به تأثیر محدودیتهای انرژی بر عملکرد شرکتهای فولادی گفت: سود شرکتها طی شش سال گذشته از ۳۳ درصد به ۶ درصد کاهش یافته است. او افزود: این ارقام مربوط به میانگین سود شرکتهای بزرگ بورسی است و صورتهای مالی این شرکتها شفاف و تحت نظارت قرار دارند. رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران تأکید کرد: دیگر نمیتوان مسأله انرژی ارزان یا انرژی رانتی را درباره صنعت فولاد مطرح کرد. به گفته او، قیمت انرژی برای فولادسازان بهگونهای نیست که بتوان آن را رانت تلقی کرد و قیمت سنگ آهن نیز فاصله قابلتوجهی با قیمتهای جهانی ندارد.
سبحانی با اشاره به هزینه حمل مواد اولیه گفت: یک کشتی ۴۰۰ هزار تنی میتواند سنگ آهن را از استرالیا با هزینه حمل مناسبی به ایران منتقل کند، اما هزینه حمل یک تن سنگ آهن از گلگهر به فولاد مبارکه یا از گلگهر به خوزستان ممکن است بیشتر از هزینه حمل همان مقدار سنگ آهن از استرالیا به ایران باشد. او دلیل این مسأله را عدم امکان استفاده از کشتیهای ۴۰۰ هزار تنی در حمل داخلی عنوان کرد و گفت استفاده از کشتیهای کوچکتر هزینه حمل را افزایش میدهد.
سبحانی با اشاره به تأثیر قطعی برق و گاز بر فعالیت واحدهای فولادی گفت: وقتی یک کارخانه بر اساس فعالیت ۱۲ماهه و ظرفیت اسمی خود برای تولید و سودآوری برنامهریزی میکند، قطعی انرژی تمام محاسبات اقتصادی آن را تحت تأثیر قرار میدهد. او توضیح داد: اگر برق یک واحد از ساعت ۶ صبح تا ۱۲ شب قطع شود، از مدتی قبل از قطع برق باید خط تولید متوقف شود و مواد مذاب موجود در مسیر تخلیه شود. پس از وصل شدن برق نیز راهاندازی دوباره خط تولید زمان میبرد. رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران افزود: در این مدت کارخانه تولیدی ندارد، اما هزینههای مربوط به گرم نگه داشتن تجهیزات، تأسیسات و نیروی انسانی همچنان وجود دارد.
سبحانی با اشاره به رشد هزینه برق در سالهای گذشته گفت: طی پنج سال گذشته، نرخ برق رشد بسیار بالایی داشته است و در حالی که ممکن است برخی معتقد باشند انرژی در کشورهای دیگر ارزانتر بوده، مسأله این است که صنعت به یک نرخ معقول و قابل پیشبینی برای برنامهریزی نیاز دارد. او با اشاره به سرمایهگذاری برخی شرکتهای ایرانی در عمان گفت: در این کشور برای سرمایهگذاران، نرخ برق و گاز برای مدت ۱۰ سال تثبیت میشود؛ در حالی که نرخ رشد قیمت فولاد بسیار پایینتر از نرخ تورم داخلی است. سبحانی همچنین به تفاوت میان نرخ اعلامی و نرخ واقعی برق اشاره کرد و گفت: ممکن است نرخ اعلامی برق برای صنعت مثلاً ۲ هزار یا ۲ هزار و ۵۰۰ تومان باشد، اما در عمل هزینههای دیگری مانند مابهالتفاوت اجرای مقررات، هزینه سوخت نیروگاهی، مابهالتفاوت انرژی، ماده ۱۶، بهای ترانزیت و موارد دیگر به آن اضافه میشود و هزینه نهایی برق را افزایش میدهد.
رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به مصرف برق کشور گفت: پیک مصرف برق کشور حدود ۷۷ هزار مگاوات است و مصرف برق صنعت فولاد حدود ۵۳۰۰ مگاوات، معادل ۶.۹ درصد از این میزان است. او افزود: از این ۵۳۰۰ مگاوات، حدود ۳۶۸۴ مگاوات توسط خود صنعت فولاد تولید میشود و با وجود این، واحدهای فولادی همچنان با کمبود برق مواجه هستند. سبحانی با انتقاد از نحوه اعمال محدودیتها گفت: گاهی برق واحدها بدون اطلاع قبلی قطع میشود و حتی در مواردی اعلام میشود که یک ساعت دیگر برق قطع خواهد شد. چنین اقدامی میتواند خسارت جدی به تجهیزات و فرآیند تولید وارد کند. او تأکید کرد: با توجه به اینکه بخش قابلتوجهی از برق مورد نیاز فولادسازان توسط خود آنها تأمین میشود، واگذاری کامل تولید برق به مصرفکنندگان بزرگ از نظر کارشناسی و اقتصادی تصمیم مناسبی نیست.
سبحانی درباره الزام صنایع به احداث نیروگاه گفت: یک واحد بزرگ مانند فولاد مبارکه یا فولاد خوزستان ممکن است توانایی احداث نیروگاه ۵۰۰ مگاواتی را داشته باشد، اما برای بسیاری از شرکتها احداث نیروگاه از نظر اقتصادی توجیه ندارد. او افزود: ظرفیت واقعی یک نیروگاه به محل احداث آن نیز وابسته است. به عنوان مثال، نیروگاهی با ظرفیت اسمی ۵۰۰ مگاوات در بندرعباس، در ارتفاعات اصفهان یا کرمان ظرفیت عملیاتی پایینتری خواهد داشت. رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران گفت: از نظر کارشناسی، واگذاری تولید برق به مصرفکننده، یکی از خطاهای اقتصادی است و باید در این سیاست بازنگری شود.
سبحانی در ادامه با اشاره به مشکلات گاز گفت: وضعیت گاز نیز مشابه برق است. او به صدور قبض گاز در بهمنماه سال گذشته اشاره کرد که به گفته او، مبلغ آن دو برابر قبض دیماه بوده است. او افزود: در حالی که شرکتهای بورسی صورتهای مالی خود را بسته و سود خود را توزیع کرده بودند، بعداً با هزینههای جدید و مابهالتفاوت بهای گاز مواجه شدند؛ مسألهای که بر سودآوری آنها اثر گذاشت. سبحانی گفت: با ادامه این روند، بسیاری از شرکتها ممکن است از نظر اقتصادی از چرخه تولید خارج شوند.
رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به پیشنهادهایی برای ورود صنایع به حوزه تولید انرژی گفت: نمیتوان از یک فولادساز انتظار داشت که وارد حوزه استخراج گاز شود. او افزود: استخراج و فرآوری گاز یک فعالیت تخصصی است و در برخی میادین، گاز ترش نیازمند تجهیزات و پالایشگاه برای شیرینسازی است؛ بنابراین نمیتوان از یک شرکت فولادی انتظار داشت که وارد حوزهای شود که تخصص اصلی آن نفت و گاز نیست و قراردادهای مربوط به آن را نیز مدیریت کند.
سبحانی با اشاره به موضوع اصلی همایش و ضرورت تحول در صنعت فولاد گفت: اگر قرار باشد مسائل انرژی حل نشود، ادامه فعالیت صنعت فولاد با چالش جدی مواجه خواهد شد. او اظهار کرد: ارزش تولید از دسترفته صنعت فولاد به دلیل محدودیتهای انرژی طی چهار تا پنج سال گذشته حدود ۱۸ میلیارد دلار بوده است. به گفته سبحانی، این روند در سال ۱۴۰۳ به اوج خود رسید و محدودیتهای برق و گاز بیشترین آسیب را به تولید وارد کردند.
رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به ظرفیت تولید کشور گفت: در ماههای مهر و آبان، زمانی که محدودیتهای برق و گاز کاهش پیدا کرد، تولید فولاد کشور در هر ماه به بیش از ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تن رسید. او افزود: اگر چنین میزان تولیدی در طول ۱۲ ماه تداوم پیدا میکرد، تولید سالانه کشور به حدود ۴۲ میلیون تن میرسید و ایران میتوانست به رتبه هفتم تولید فولاد جهان برسد. سبحانی گفت: در چنین شرایطی، ترکیه و آلمان در رتبههای پایینتر قرار میگرفتند، اما مسائل و محدودیتهای ایجادشده، از جمله جنگ، فرصتهایی را از صنعت فولاد ایران گرفت.
سبحانی در پایان تأکید کرد که مسأله اصلی در صنعت فولاد، وابستگی همزمان بخشهای مختلف زنجیره به برق و گاز است. او توضیح داد: وقتی یک واحد در یک مقطع زمانی گاز دارد، اما برق ندارد و در مقطع دیگری برق دارد، اما گاز ندارد، عملاً امکان استفاده از ظرفیت کامل تولید وجود ندارد. به گفته او، نمیتوان تولید آهن اسفنجی را در زمان دسترسی به گاز بهصورت نامحدود افزایش داد و سپس در زمان کمبود گاز از ذخایر آن استفاده کرد، زیرا این محصولات قابلیت انبارش نامحدود ندارند. رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران تأکید کرد: صنعت فولاد برای استفاده از ظرفیتهای خود به تأمین همزمان و پایدار انرژی نیاز دارد و تداوم محدودیتهای برق و گاز، فرصتهای قابلتوجهی را از این صنعت گرفته است.
بهرام سبحانی، رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در ادامه سخنان خود در همایش «صنعت فولاد و سنگ آهن در دوران تحول» با اشاره به ظرفیت ایجادشده در صنعت فولاد گفت: طبق برنامه، ظرفیت فولاد کشور در افق ۱۴۰۴ باید به ۵۵ میلیون تن میرسید که این بخش تنها حوزهای بود که در برنامه توانست به هدف تعیینشده دست پیدا کند. او با اشاره به روند توسعه صنعت فولاد پس از اجرای سیاستهای اصل ۴۴ قانون اساسی گفت: تا سال ۱۳۸۵ صنعت فولاد عمدتاً دولتی بود و مدیریت متمرکزی داشت. در آن دوره، زمانی که برای مثال افزایش ظرفیت تولید از ۱۰ به ۱۵ میلیون تن در یک برنامه پنجساله هدفگذاری میشد، میزان نیاز به برق، گاز، راهآهن و توسعه معادن نیز همزمان در برنامهریزیها دیده میشد.
به گفته سبحانی، پس از اصلاح اصل ۴۴ و ورود بخش خصوصی به سرمایهگذاری در صنعت فولاد، توسعه این صنعت شتاب گرفت و ظرفیت فولاد کشور تا سال ۱۴۰۴ به حدود ۵۵ میلیون تن رسید، اما زیرساختهای انرژی متناسب با این ظرفیت توسعه پیدا نکردند. او افزود: «۵۵ میلیون تن به دلیل نبود گاز و برق، ما به ۳۰ میلیون تن بیشتر نرسیدیم.»
رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به ظرفیت فعلی کشور گفت: اگر ظرفیت ۵۵ میلیون تنی موجود را با ضریب بهرهبرداری ۸۰ درصد در نظر بگیریم، ظرفیت تولید منطقی کشور حدود ۴۵ میلیون تن خواهد بود؛ مشروط بر اینکه انرژی مورد نیاز تأمین شود. سبحانی با اشاره به پایین بودن سرانه مصرف فولاد.